
Bosna-Hersek’in Orman Zenginliği
Her sabah erkenden, Bosna-Hersek’in uçsuz bucaksız dağlarında sayısız orman uyanır! Güneşli patikalarda, iğne yapraklı ve geniş yapraklı ağaçların arasından ilerlerler; en büyük hazinelerimizden biridirler. Doğanın bu üç görkemli armağanını—suyu, havayı ve toprağı—sabah akşam yorulmadan korumalıyız. İnanması güç gelebilir ama gerçek: Dünyada hiçbir şey bir ağaçtan daha güzel ya da daha güzel kokulu değildir!
Haydi, sırayla ilerleyelim…
Şafak vakti güneş ışığı sayısız yaprağı aydınlatır. Etrafımız ormanlar, tarlalar ve dağlarla çevrilidir. Kayın, meşe, göknar, ladin, çam, gürgen, akçaağaç, dişbudak ve daha birçok ağaç türü bir arada büyüyerek çeşitli orman toplulukları oluşturur. Ormanlarda pek çok kuş, memeli, böcek, mantar ve başka canlı türü yaşar. Aslında ormanlar devasa doğal yuvalardır: Kaynakları, dereleri ve nehirleri korur; suyu toprakta tutar, erozyonu ve yüzey akışını azaltırlar. Ağaçlar fotosentez yoluyla karbondioksiti emip oksijen üreterek havanın temiz kalmasına yardımcı olur. Ormanlarda mantarlar, şifalı ve güzel kokulu bitkiler yetişir; yabani meyveler, bal ve başka değerli ürünler de bulunur. Ağaç kökleri toprağın yıkanıp taşınmasını ve erozyonu önlemeye yardımcı olur. Ormanlar yüksek sıcaklıkları yumuşatır, gölge sağlar ve havadaki nemi etkiler. Ayrıca pek çok yaban hayvanına doğal yaşam alanı sunarlar. Ormanlar, Bosna-Hersek ekonomisi için de önemlidir; turizm, dinlenme ve sağlık açısından büyük değer taşırlar.
Güneş ışığı ağaçların tepelerinin arasından süzülürken kökler toprağın derinliklerinde işlerini yapar. Sevgili ABC çocukları, şimdi köklerin neden önemli olduğundan biraz söz edelim. Kökler ağacı toprağa bağlar, su ve mineralleri emer; toprağın bir arada kalmasına ve erozyondan korunmasına yardım eder. Her ağacın altında mantarların, bakterilerin, minicik organizmaların ve daha nice canlının oluşturduğu gizli dünyalar işler. Yapraklar da doğa için çok önemlidir. Ağacın besinini üretir, oksijen oluşumuna katkıda bulunur, karbondioksiti emer ve gölge sağlarlar. Su buharı salarak havanın nemini ve sıcaklığını da etkilerler. İşte bu yüzden orman, yaşamı sürdüren büyük bir doğal sistemdir!
Güneş gökyüzünde yükseldiğinde ağaçların tepeleri uçsuz bucaksız bir “doğanın yeşil çatısını” oluşturur. Orman, açık bir alana göre çoğu zaman daha serin ve daha rahattır. Gölgesi toprağı, bitkileri, hayvanları ve insanları korur; dağlardan gelen taze kokular havayı doldurur. Böylece ormanlar doğal bir iklim sistemi, öğrenme yeri ve yuva olur—tıpkı köylerimiz, dağlarımız ve şehirlerimiz gibi.
Büyük bir ağaç, doğanın küçük bir oteli olabilir! Tepesinde kuşlar, sincaplar, baykuşlar, böcekler ve sayısız başka canlı yaşayabilir. Kim bilir, daha hangi bitkiler ve hayvanlar vardır… Ağaç kovuklarında kuşlar ve küçük memeliler saklanabilir; kabukların altında ve yakınındaki toprakta pek çok minicik canlı yaşar. Ormanın bütünü de daha büyük hayvanlara yuva olur: karacalara, geyiklere, yaban domuzlarına, tilkilere, ayılara, kurtlara ve daha birçok türe.
Şimdi, görkemli ORMANIN başka birkaç armağanından daha söz edelim!
Ağaçlar yalnızca gölge ve oksijen sağlamaz. Bazıları, insanların ve hayvanların yiyebileceği meyveler ve tohumlar da verir. Ormanlarımızda kayın fıstığı, palamut, yabani elma, yabani armut, orman meyveleri ve doğanın başka yenilebilir armağanlarını bulabiliriz. Palamut birçok hayvan için önemli bir besindir; tohumlar ve meyveler de ormanların yeniden büyümesine yardımcı olur.
Bosna-Hersek’in dağlarında, tepelerinde ve vadilerinde farklı ağaç türleri yetişir. En bilinenleri arasında kayın, göknar, ladin, meşe, gürgen, çam, akçaağaç ve dişbudak vardır. Ormanlarımızın özel değeri yalnızca keresteden ibaret değildir. Zenginlikleri suyu, toprağı, bitkileri, hayvanları, mantarları, temiz havayı ve olağanüstü biyolojik çeşitliliği kapsar.
Orman toprağı yağmur suyunu emer ve onu tutmaya yardımcı olur. Kökler ve orman zemini suyun akışını yavaşlatır, erozyonu azaltır, kaynaklarla derelerin korunmasına katkı sağlar ve ani taşkınlara karşı korur. Bu yüzden ormanlar Bosna-Hersek nehirleri için çok önemlidir!
Güneş battığında orman bir an bile durup dinlenmez. Gündüz pek çok kuş, kelebek ve diğer gündüz canlıları hareketlidir. Gece olunca baykuşlar, yarasalar, kirpiler, çeşitli böcekler ve başka birçok hayvan yaşamlarına başlar. Ağaç dinlenir, ama ormandaki yaşam büyük doğal döngüsünü sürdürür.
Peki, ağaç yaşlandığında ne olur?
O zaman da işe yarar! Yaşlı ya da devrilmiş bir ağaç böceklere barınak, mantarlara yuva, hayvanlara yuva kuracakları bir yer ve pek çok canlıya besin olabilir. Zamanla toprağın bir parçasına dönüşür. Böylece bir ağacın yaşamının sonu, başka birçok canlının yaşamının başlangıcına dönüşür! Doğa tutkunlarının dediği gibi: “…Bir ağacın hayatındaki bir gün, aslında koca bir ormanın hayatındaki bir gündür.” Ağaç kökleriyle toprağı korur, yapraklarıyla besin ve oksijen üretir, tepesiyle gölge sağlar, meyveleriyle insanları ve hayvanları besler; gövdesiyle de birçok canlıya yuva olur.
Öyleyse yazımızı şu sözü hatırlayarak bitirelim: “Bir ağacı koruduğumuzda”, aslında “ormanları koruruz”!!!!
Anavatanımız Bosna-Hersek büyük bir orman zenginliğine sahiptir. Bu ormanları gelecek kuşaklar için de sağlıklı bırakmak hepimizin ortak sorumluluğudur!
Bir sonraki konumuzda görüşmek üzere; güzel sonbahar renklerine bürünmüş Bosna ormanlarının kucakladığı vadilerimizden sevgiyle selamlıyoruz.