
EDIN — Sevgili çocuklar, siz ve anne babalarınız salgın dönemindeki bu yılbaşını elinizden geldiğince kutlamaya hazırlanırken arkadaşım Zlaja ile ben, eskiden insanların bunca yılbaşını nasıl kutladığını günlerdir çözmeye çalışıyoruz.
ZLAJA — Eski gazeteleri karıştırıp internette dolaşırken değerli dostum Edin ile bizim buralarda yılbaşı kutlama geleneğinin bir yüzyıldan daha kısa süredir var olduğunu öğrendik. Kim düşünürdü! Eski Yugoslavya’da bu bayram ancak 1955’te kutlanmaya başladı. İnanması güç!
EDIN — Yılbaşı kutlamaları 20. yüzyılın ikinci yarısında giderek kalabalıklaştı. Aslında 18. yüzyılın sonlarında ve 19. yüzyılın başlarında Avusturya-Macaristan yönetimi ile monarşinin başka bölgelerinden gelenler ülkemizde de çam ağaçları süslemeye başladı. En güzel elbiseler ve yepyeni takım elbiseler giyilirdi. Ev hanımları ortak kutlamalara en iyi yemeklerini ve tatlılarını getirirdi.
ZLAJA — Aynen öyle. Edin, Bosna’daki ilk yılbaşı kutlamalarının geçen yüzyılın 1930’larında kayda geçtiğini öğrendim. Bu kutlamalar, elektrik ışığı olan tek yerler oldukları için otellerde yapılırmış. Müzisyenler çoğunlukla sevdalinkalar, araya da bir iki popüler şarkı ekleyerek söylerlermiş.
EDIN — Zlaja, ilk yılbaşı kartlarının ne zaman çıktığını biliyor musun?
ZLAJA — 1930’larda moda olmuşlar. Tüccarlar ve sanayiciler iş arkadaşlarının yeni yılını gazetelerde yayımlanan kartlarla kutlarmış.
EDIN — Haklısın. Zlaja, anne babamın anlattıklarını hiç unutmayacağım: Sınıf arkadaşlarıyla birlikte postacının okullarına getirdiği yılbaşı kartlarını nasıl heyecanla beklerlermiş. Geçen yüzyılın 1950’lerinde yetişen anne babam o kartların her ayrıntısını, özellikle de kırmızı giysili Noel Baba’nın ren geyiklerinin çektiği büyük kızağın üzerinde oturduğu kartı hatırlıyor. Kızak elbette rengârenk yılbaşı paketleriyle ağzına kadar dolu olurmuş. Aradan altmış yılı aşkın zaman geçti ama anne babam bugün bile her yılbaşı öncesinde pencereden bakıp o güzel kartları getirecek eski zamanların postacısını boş yere bekliyor.
ZLAJA — Madem beklemekten söz ediyoruz, ben de Noel Baba’yı, kızağını, ren geyiklerini ve yılbaşı tablosunun parçası olan bütün o paketleri beklemeyi seviyorum. İlkokula yeni başladığımız küçük günlerimizi hatırlıyorum; yılbaşını beklerken sık sık uyuyakalır, annemizden tam saat on ikide bizi uyandırmasını isterdik. Gece ay ışığıyla aydınlanmışsa annem buz sarkıtlarıyla süslü pencereden parlak bir yıldızı ve Noel Baba’nın paket dolu kızağıyla dünyaya inip bize şeker getireceği yolu gösterirdi.
EDIN — Ben de özellikle anaokulundayken kutladığımız yılbaşlarını hatırlıyorum, hahaha… Paket dolu kızakları, dizginleri tutan Noel Baba’yı ve çocuklara doğru hızla koşan ren geyiklerini. En lezzetli çikolatayı, o özel yılbaşı çikolatasını da hatırladım. Şimdi o çikolatanın tadını çok özledim. Mmmm.
Haydi yılbaşı penceremizden biraz uzaklaşıp ay ışığına ve tarihe doğru gidelim. Zlaja, Antik Roma’da yılbaşının 1 Mart’ta, Bizans’ta ise 1 Eylül’de kutlanması ilginç değil mi?
ZLAJA — Halk arasında, her insanın huyu farklıdır denir. Bir yerde okudum: İspanya’da herkesin gece yarısı on iki kuru üzüm yemesi gerekiyormuş; böylece yeni yılın on iki ayı boyunca sağlıklı ve mutlu olacaklarına inanırlarmış.
EDIN — Bir planım var. Ülkeden ülkeye dolaşıp insanların alışılmış ve alışılmadık kutlamalarını dinleyelim.
Komşularımız Yunanlar yılbaşı gecesini, içinde yeni yılda şans getirdiğine inanılan bir madeni para bulunan özel bir kekle tatlandırıyor. Kutlamada parayı ilk bulan kişi bütün ailesinin yıl boyunca mutlu olacağına inanıyor.
ZLAJA — İlginçmiş! Şuna da bak: Japonlar yeni yılı gündüz karşılıyor. Kutlama, evi tozdan arındırarak başlıyor; çünkü evlerini temizlemenin uğursuzluğu, hoşnutsuzluğu ve bencilliği kovduğuna inanıyorlar.
EDIN — Brezilya’da yılbaşı gecesi insanlara nelerin mutluluk ve şans getirdiğine bakalım. O akşam herkes beyaz takım elbiseler ve elbiseler giyerek yeni yılda şans, barış ve sevinç diliyor. Ardından tam gece yarısı, müzik ve havai fişekler eşliğinde yedi dalganın üzerinden atlıyor, okyanusa çiçek atıyor ya da kuma mum dikiyorlar. Bunların onlara mutluluk ve zenginlik getireceğine inanıyorlar.
ZLAJA — Kolombiyalılar da yılbaşı gecesini kuklasız düşünemiyor. Büyük bir erkek kukla eski yılı temsil ediyor; kutlamaya katılanlar onu bir çarşafa sarıp tam gece yarısı yakıyor. Bazen kuklanın içine artık işlerine yaramayan, unutmak istedikleri hüzünlü anıları hatırlatan eski eşyalar koyuyorlar.
EDIN — Bildiğin gibi Almanlar yılbaşını havai fişeksiz düşünemiyor. İngilizler ise ilk misafirlerinin kim olacağı konusunda kaygılanıyor; çünkü yeni yıldaki şanslarının buna bağlı olduğuna inanıyorlar. Pahalı hediyeler taşıyan bir erkek ilk gelirse şanslı olacaklarını düşünürlermiş. Bir kadının gelmesinden ise herkes korkarmış… nedenini söylemiyorlar.
ZLAJA — Kuzey Kutbu’nda denizciler yıllarca istedikleri saat dilimini seçebiliyor, böylece yeni yılı kutlayacakları zamanı da kendileri belirliyor. Kutup gecesinde ve Kuzey Kutbu’na yakın yerlerde zaman bir ölçüde anlamını yitiriyor.
EDIN — Amerika’da, bildiğin gibi, ülkenin ve dünyanın dört bir yanından milyonlarca kişinin gözü New York’taki Times Square’de ve parıldayan Waterford kristal kürede. Yılbaşı gecesi saat 23.59’da küre, One Times Square binasının 23 metre yüksekliğindeki direğinden aşağı inmeye başlıyor. Milyonlarca kişi son saniyeleri hep birlikte sayıyor: on, dokuz, sekiz, yedi… Küre direğin dibine varınca herkes ‘Happy New Year!’ diye bağırıyor ve ‘Auld Lang Syne’ şarkısı duyuluyor. Umut, zorluk, değişim ve hayallerle dolu yeni bir yıla dostlukla başlamayı anlatan bu geleneksel şarkı çalıyor. Dünyanın bir tür ‘kavşağı’ olan Times Square’deki kutlama bütün dünyanın ilgisini çekiyor. İlk kürenin 1907/1908’de indirildiğini de ekleyeyim.
ZLAJA — Pencereden ay ışığına ve kar beyazlığına, tarihe ve eski günlere, memlekete ve uzak diyarlara bakmak; ren geyiklerini ve kızak çanlarını dinlemek, çocukluğumuzun resimli kitaplarını renklendirmek ne güzeldi… Kendimize ve bütün dünyaya daha iyi, daha güzel bir 2021 dileme zamanı geldi!
EDIN — Sana katılıyorum. ABC Djeca uygulamamızın etrafında toplanan sevgili çocuklar, ikimiz adına size sağlık ve bol mutluluk diliyoruz! Yeni yılda web sitemize gelen çocukların sayısının yüz kat artmasını, sonra da uygulamalarımıza geçmelerini diliyoruz. Böylece bütün dünyaya, özellikle de tek bir özel yere duyduğumuz bilgi ve sevgiyle çevrili anları paylaşabiliriz. Dünyada yalnızca bir yerin adı memlekettir; onu tam burada, şimdi bulun. Mutlu yıllar, ABC Djeca’ya da mutluluklar!