Bir Su Damlasının Yolculuğu

“Bir Su Damlasının Yolculuğu” aslında nedir?

Bir buluttan yağmura, yağmurdan nehre, nehirden denize uzanan bir yolculuk mu? Yoksa çok daha büyük ve ilginç bir hikâye mi?

Elbette bu büyülü hikâyede her şeyden biraz olacak!

Sevgili ABC Djeca çocukları, en baştan başlayalım!

Su, yeryüzündeki yaşamın en önemli koşullarından biridir. Su olmasaydı insanlar, hayvanlar ve bitkiler de olmazdı. Bugün çevremizde gördüğümüz su ise sürekli hareket halindedir.

Bazen bir bulutun içindedir; bazen yağmur ya da kar olarak yeryüzüne düşer. Sonra bir nehre, göle, denize, toprağa ya da bir bitkiye ulaşabilir. Ardından yeniden gökyüzüne doğru yükselir. Bu büyük ve kesintisiz yolculuğa su döngüsü denir.

Bulutlar nasıl oluşur?

Küçük bir su damlası düşünelim. Şu anda, sayısız başka minik damla ve buz kristaliyle birlikte bir bulutun içinde.

Atmosferdeki su buharı daha soğuk hava katmanlarına ulaştığında soğur ve yoğunlaşır; yani küçük su damlalarına ya da buz kristallerine dönüşür. Bulutlar böyle oluşur.

Ancak buluttaki damlaların hemen yeryüzüne düşmesi gerekmez. Büyüyebilir, başka damlalarla birleşebilir ve çeşitli değişimlerden geçebilirler.

Bulutta yağış koşulları oluştuğunda su yeniden yeryüzüne döner. Sıcaklığa ve atmosfer koşullarına bağlı olarak yağmur, kar, sulu kar ya da dolu şeklinde düşebilir.

İşte damlamız yeniden yeryüzünde!

Şimdi nereye gidecek?

Damlamız bir çayıra, ormana, tarlaya, çatıya ya da kayaya düşebilir. Ardından farklı yollardan birine girebilir.

Suyun bir bölümü yüzeyden akarak bir dereye ulaşabilir. Dereler birleşip nehirlere dönüşür; nehirler de göllere, denizlere ve okyanuslara doğru akar.

Suyun bir başka bölümü toprağa sızar. Böylece yeraltına ulaşır ve yeraltı sularının bir parçası olabilir. Yeraltı sularının bazıları daha sonra yeniden nehirlere, göllere, kaynaklara ya da denizlere çıkar.

Ama hikâye burada bitmez.

Bitkiler ne yapar?

Bitkiler de suyun büyük yolculuğunun bir parçasıdır. Kökleri topraktaki suyu emer.

Su daha sonra bitkinin içinde ilerler. Bir bölümü yapraklardaki küçük açıklıklardan su buharı olarak atmosfere geri döner.

Yani su bir bitkinin içinden geçip yeniden atmosfere ulaşabilir.

Peki Güneş ne yapar?

Güneş, su döngüsü için çok önemlidir. Enerjisi okyanusları, denizleri, gölleri, nehirleri ve nemli toprağı ısıtır.

Su yeterince enerji aldığında bir bölümü sıvı halden su buharına dönüşür. Görünmeyen su buharı atmosfere yükselir.

Orada hava yavaş yavaş soğur ve su buharı yeniden küçük su damlalarına ya da buz kristallerine yoğunlaşır. Bulutlar tekrar oluşur. Uygun koşullar oluştuğunda yağış yeniden başlar.

Yolculuk böylece devam eder!

Su yalnızca deniz ile bulutlar arasında yolculuk etmez. Atmosferden, okyanuslardan, denizlerden, nehirlerden, göllerden, topraktan, yeraltı sularından, kardan, buzdan ve canlılardan geçebilir.

Üstelik su her zaman aynı yolu izlemez.

Bir damla yağmur olarak düşüp hemen bir dereye akabilir. Bir başkası toprağın derinliklerine sızabilir. Bir diğeri bitkinin kökleri tarafından emilebilir. Bir başkası karda ya da buzda hapsolabilir.

Bazı sular yoluna oldukça çabuk devam ederken, bazıları çok uzun süre aynı yerde kalabilir.

Bu yüzden su döngüsünün gerçek bir başlangıcı ya da sonu yoktur. Hikâyeye bir buluttan, denizden, nehirden, bitkiden ya da yeraltı suyundan başlayabiliriz; ama su yolculuğunu sürdürür.

Dünya neden Mavi Gezegen’dir?

Sevgili küçük ABC bilim insanları, Dünya’ya uzaydan baktığımızda yüzeyinin büyük bir bölümünün suyla kaplı olduğunu görürüz. Bu nedenle ona sık sık Mavi Gezegen deriz.

Ancak su yalnızca denizlerde ve okyanuslarda gördüklerimizden ibaret değildir. Çok büyük miktarlarda su buzda ve karda, yerin altında, göllerde ve nehirlerde, atmosferde ve canlıların içinde de bulunur.

Bütün bu sular, yerini ve biçimini sürekli değiştiren büyük bir sistemin parçasıdır. Dünya, suyun durmadan yolculuk ettiği bir gezegendir.

Bugün gökyüzünden düşerken gördüğümüz damla, bir zamanlar bir bulutun, nehrin, gölün, denizin, buzulun ya da bir bitkinin parçası olmuş olabilir.

Yarın nerede olacak?

Belki bir nehirde. Belki denizde. Belki yeni bir bulutta. Belki de henüz anlatmadığımız başka bir hikâyede.

Bir su damlasının yolculuğunun başlangıcı da sonu da yoktur. Bu, hiç durmadan devam eden büyük bir doğal döngüdür.

Şimdi de görkemli Bosna Nehri’nden birkaç söz edelim!

Ülkemizin çok yukarısında, su bir zamanlar bir bulutun parçasıydı. Güneş onu denizden yükseltti, rüzgârlar kıtalara taşıdı, yağmur da dağların ve ormanların üzerine düşürdü.

Bir damla yola koyuldu... Kayaların ve yeraltı yollarının arasından geçerek Igman Dağı’nın eteklerindeki Vrelo Bosne’ye ulaştı.

İşte Bosna burada doğar; vatanımıza adını veren nehir budur.

Kaynağından çıkan su yavaşça Saraybosna’ya doğru ilerler. Ovalardan ve vadilerden geçer, yol boyunca başka akarsulara kavuşur. Giderek genişler ve büyür.

Bosna, ülkenin kalbinden geçerek Visoko, Kakanj, Zenica, Žepče, Maglaj, Doboj ve Modriča şehirlerinin yanından akar… Bosanski Šamac yakınlarında Sava Nehri’yle buluşana kadar. Sava da onu Tuna’ya doğru taşır...

Bosna, ardından Sava, Tuna, Karadeniz, dünyanın okyanusları…

Ve yeniden Bosna’ya doğru yola çıkış.

Güneş bu suyu tekrar ısıtacak.

Su buharlaşacak, buhara dönüşecek, mavi gökyüzüne yükselecek ve bir bulut olacak. Belki de bir gün aynı su, Igman, Bjelašnica, Prenj ya da Bosna-Hersek’in başka bir dağına yeniden yağmur olarak düşecek.

Allah’a şükür, bu bölgede ve vatanımız Bosna-Hersek’in dört bir yanında dağlar var.

Ve Bosna’ya doğru yolculuk yeniden başlayacak.

İşte bu yüzden Bosna Nehri, bir nehirden çok daha fazlasıdır!

Gökyüzü, Dünya, dağlar, ormanlar, insanlar ve deniz arasında canlı bir bağdır… Bir buluttaki damladan Vrelo Bosne’ye, oradan Sava ve Tuna’ya uzanan suyun sınırı yoktur.

Sessiz ve vakur Bosna Nehri, hikâyesini bütün Dünya boyunca taşır. Ya da ülke boyunca. Vatanımız Bosna-Hersek boyunca!

“Bosna Nehri, nehirlerin güzeli. Kendi Şarkısı ve kendi Hikâyesi var. Kendine özgü bir Yürüyüşü bile var. Bütün bunların yanı sıra, dünya yolculuğunda bir İnci. Sonsuza dek anlatılacak bir hikâyesi ve kalıcı bir ‘İnci Ruhu’ olan nehir!”

Bilimin yeni sırlarına ilişkin yeni hikâyemizde görüşene dek, bu rengârenk gezegenin tüm sınıflarına sevgilerimizi gönderiyoruz!

Paylaş: Facebook Twitter LinkedIn